Ludzkie oko składa się z wielu precyzyjnie współpracujących elementów, które wspólnie pozwalają przetwarzać nawet tysiące bodźców świetlnych w ciągu sekundy. Choć każdy z nas korzysta z tego narządu od pierwszych dni życia, jego budowa wciąż pozostaje dla wielu zagadką. Warto więc poznać najważniejsze struktury odpowiedzialne za odbiór obrazu.

Rogówka

Rogówka stanowi zewnętrzną, przezroczystą warstwę, która obejmuje około 1/6 powierzchni całej gałki ocznej. Jej zakrzywiona forma umożliwia pierwsze załamanie promieni świetlnych docierających do oka. W tej cienkiej strukturze znajdują się liczne włókna kolagenowe ułożone w regularny sposób, co sprzyja utrzymaniu przejrzystości. Ponieważ nie posiada naczyń krwionośnych, składniki odżywcze pobiera z filmu łzowego oraz cieczy wodnistej. Każde zadrapanie tej warstwy może wywołać ból, ponieważ w rogówce zlokalizowane są tysiące zakończeń nerwowych. Pomimo to są one w stanie zagoić się nawet w kilku godzin.

Soczewka

Soczewka znajdująca się zaraz za tęczówką odpowiada za kolejne skupienie światła. Jej elastyczna struktura umożliwia zmianę kształtu, dzięki czemu można ostro widzieć obiekty położone w różnych odległościach. Proces ten, zwany akomodacją, angażuje mięsień rzęskowy i włókna obwódkowe, które regulują napięcie soczewki. Wraz z wiekiem jej elastyczność stopniowo maleje, co prowadzi do presbiopii, czyli trudności w widzeniu z bliska. Przez większą część życia soczewka oka pozostaje przejrzysta, jednak u części osób dochodzi do zmętnienia, co skutkuje rozwojem zaćmy.

Siatkówka

Siatkówka tworzy najgłębszą warstwę oka i składa się z warstwy:

• barwnikowej,
• naczyniowej,
• tworzonej przez włókna nerwowe wraz z fotoreceptorami siatkówkowymi.

W jej strukturze znajduje się około 120 mln pręcików odpowiedzialnych za widzenie w słabym oświetleniu oraz około 6 mln czopków reagujących na kolory. Centralnym obszarem siatkówki jest plamka żółta, dzięki której możliwe jest widzenie szczegółowe, przydatne m.in. podczas czytania. Każdy impuls świetlny przechwycony przez fotoreceptory zamienia się w sygnał elektryczny, który następnie przekazywany jest do mózgu. Uszkodzenia tego obszaru mogą prowadzić do znacznych ubytków pola widzenia.

Tęczówka i źrenica

Tęczówka stanowi barwną część oka, w której znajdują się mięśnie zwężające i rozszerzające źrenicę. Źrenica działa jak otwór regulujący ilość wpadającego światła, a jej średnica może się zmieniać nawet w zakresie 1,5–8 mm. Gdy otoczenie staje się jaśniejsze, mięśniowy pierścień w tęczówce zmniejsza otwór, a w ciemności – powiększa. Od ilości pigmentu obecnego w tęczówce zależy odcień oka, który może przyjmować różne warianty – od bardzo jasnych po intensywnie ciemne.

Nerw wzrokowy

Nerw wzrokowy składa się z około miliona włókien przewodzących impulsy z siatkówki do mózgu. Każdy z tych sygnałów trafia do odpowiednich ośrodków wzrokowych, gdzie następuje analiza kontrastu, barwy oraz ruchu. Miejsce, w którym włókna opuszczają oko, tworzy tarczę nerwu wzrokowego pozbawioną receptorów. To zjawisko powoduje tzw. plamkę ślepą, niewidoczną jednak podczas codziennego funkcjonowania dzięki pracy obu oczu i mechanizmom kompensacyjnym mózgu.

Regularne badania wzroku

Badania okulistyczne, które oferuje Centrum Okulistyki Optomed, odgrywają kluczową rolę w ocenie stanu każdego elementu opisanej struktury oka. Podczas wizyty specjalista analizuje przejrzystość rogówki, efektywność soczewki, kondycję siatkówki oraz wygląd tarczy nerwu wzrokowego. W wielu przypadkach dzięki wczesnej diagnostyce można wykryć zmiany rozwijające się bezobjawowo, m.in. jaskrę czy zwyrodnienie plamki. Regularna kontrola wzroku pozwala monitorować nawet niewielkie odchylenia i wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Budowa i działanie oka w pigułce

• Oko składa się z wielu precyzyjnych struktur odpowiadających za kolejno: skupianie, odbiór i przesyłanie światła.
• Rogówka i soczewka umożliwiają właściwe załamanie promieni, a siatkówka analizuje je na poziomie komórkowym.
• Tęczówka kontroluje ilość światła, a nerw wzrokowy transportuje informacje do mózgu.
• Regularna diagnostyka pozwala ocenić kondycję tych elementów i szybko wykrywać rozwijające się schorzenia.